Izborna reforma posle Petog oktobra: Prolazni usponi i stalni padovi u kvalitetu izbornog procesa
DOI:
https://doi.org/10.18485/fpn_godisnjak.2025.19.33_34.2Keywords:
izbori, izborni proces, demokratija, izborna administracija, medijiAbstract
U 25 godina posle Petog oktobra stalo je puno burnih događaja koji su kontinuirano limitirali napredovanje demokratskih institucija. U prvoj deceniji posle pada Slobodana Miloševića, uspostavljena je izborna demokratija. Kriza demokratije, uz ekonomsku krizu u periodu 2008-2012. je dovela do povratka na vlast stranaka „starog režima“. Potom je 2016. došlo do pada medijskih sloboda i kvaliteta izbornog procesa. Predmet rada je uticaj nedovršene izborne reforme, nekonzistentnih politika i umanjenog balansa moći na kvalitet izbora. Autor se fokusira na probleme izborne administracije i neravnopravne medijske zastupljenosti učesnika. Zaključuje se da demokratski izbori zahtevaju ne samo političku konkurenciju i civilno društvo, već i dosledne politike i aktivne institucije. Autor pokazuje da je demokratizacija izbora nakon Petog oktobra više posledica balansa vlasti i opozicije i pluralizma u vladajućim koalicijama nego jačanja institucija. Koriste se objektivni kriterijumi u oceni izbora, indeks za merenje rada izborne administracije i ponašanja medija, kao i istorijsko-institucionalna analiza konteksta.
References
„Country Report: Serbia“, Reporters Without Borders, n.d.
„Democracy Index 2024 – What’s wrong with representative democracy?“, The Economist Intelligence Unit’s Democracy Index, The Economist Intelligence, London, 2025.
„Early Parliamentary Elections 11 May 2008“, OSCE/ODIHR Election Observation Mission Report, OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights, Warsaw, 2008.
„Early Parliamentary Elections 16 March 2014“, OSCE/ODIHR Election Observation Mission Report, OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights, Warsaw, 2014.
„Early Parliamentary Elections 24 April 2016“, OSCE/ODIHR Election Observation Mission Report, OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights, Warsaw, 2016.
„Handbook for the Observation of Election Administration“, OSCE/ODIHR - OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights, Warsaw, 2023.
„Handbook on Media Monitoring for Election Observation Missions“, OSCE/ODIHR - OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights, Warsaw, 2012.
„Nations in Transit 2015–2024“, Freedom House, n.d.
„Nations in Transit Methodology“, Freedom House, n.d.
„Oko izbora 14“, CeSID, Centar za slobodne izbore i demokratiju, Beograd, 2006.
„Parliamentary and Early Presidential Elections 6 and 20 May 2012“, OSCE/ODIHR Election Observation Mission Report, OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights, Warsaw, 2012.
„Parliamentary Elections 21 January 2007“, OSCE/ODIHR Election Observation Mission Report, OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights, Warsaw, 2007.
„Parliamentary Elections 28 December 2003“, OSCE/ODIHR Election Observation Mission Report, OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights, Warsaw, 2004.
Bieber Florian, „Patterns of competitive authoritarianism in the Western Balkans”, East European Politics, Vol. 34, No. 3, pp. 337–354.
BTI 2024 Country Dashboard: Serbia, Bertelsmann Stiftung. Dostupno na:
https://bti-project.org/en/reports/country-dashboard/SRB, (pristupljeno: 24. juna 2025 ).
Castaldo Antonino, „Back to Competitive Authoritarianism? Democratic Backsliding in Vučić’s Serbia”, Europe-Asia Studies, Vol. 72, No. 10, pp. 1617–1638.
Democracy Report 2025, Varieties of Democracy (V-Dem) Institute. Dostupno na:
https://v-dem.net/documents/61/v-dem-dr__2025_lowres_v2.pdf, (pristupljeno: 15. aprila 2025).
Freedom in the World (različita godišnja izdanja), Freedom House. Dostupno na:
https://freedomhouse.org, (pristupljeno: 15. maja 2025.).
Goati Vladimir, Izbori u Srbiji i Crnoj Gori od 1990. do 2013. i u SRJ od 1992. do 2003., Centar za slobodne izbore i demokratiju i Nacionalni demokratski institut, Beograd, 2013.
Jovanović Milan, Slobodni i pošteni izbori – Standardi, koncepti i merenja, Službeni glasnik i Fakultet političkih nauka, Beograd, 2023.
Klačar Bojan, „Izbori 2012 – personalizacija izbornih kampanja”, Oko izbora, br. 18, Centar za slobodne izbore i demokratiju i Nacionalni demokratski institut, Beograd, 2012, str. 63–76.
Klačar Bojan, „Izborna komunikacija u Srbiji: karakteristike kampanje za parlamentarne izbore”, Politički život, br. 12, str. 29–36.
Klačar Bojan, „Kriza lokalnog liderstva: prolazni trend ili sistemski problem?”, Srpska politička misao, Vol. 81, br. 3, str. 97–120.
Klačar Bojan, Analiza okvira poruka u političkom oglašavanju na televiziji u kampanjama za parlamentarne izbore u Srbiji od 2000. do 2016. godine, doktorska disertacija, Univerzitet u Beogradu, Fakultet političkih nauka, Beograd, 2020.
Kovačević Despot, „Uticaj potpunih i parcijalnih društvenih rascepa na partijske sisteme – uporedna analiza zemalja bivše SFRJ”, Sociologija, Vol. 62, br. 3, str. 354–377.
Oko izbora, Centar za slobodne izbore i demokratiju (CESID). Dostupno na:
https://www.cesid.rs/izdanja/oko-izbora/, (pristupljeno: 16. maja 2025. ).
Orestijević Emilija i Klačar Bojan, „Novine u pravnom okviru”, Oko izbora 23, Centar za slobodne izbore i demokratiju (CeSID), Beograd, 2022, str. 16–25.
Posmatračke misije, Centar za istraživanje, transparentnost i odgovornost (CRTA). Dostupno na:https://crta.rs/posmatracke-misije/, (pristupljeno: 13. aprila 2025).
Republic of Serbia – Elections, OSCE/ODIHR, Dostupno na:
https://www.osce.org/odihr/elections/serbia, (pristupljeno: 29. aprila 2025).
Sartori Đovani, Stranke i stranački sustavi, Politička kultura, Zagreb, 2002.
Spasojević Dušan i Stojiljković Zoran, Između uverenja i interesa – Ideologije i organizacija stranaka u Srbiji, Fabrika knjiga, Beograd, 2020.
Stojiljković Zoran, Partijski sistem Srbije, Službeni glasnik, Beograd, 2008.
Vladisavljević Nebojša, „Izbori, demokratija i takmičarski autoritarizam u Srbiji (1990–2020)”, u: Milan Jovanović i Dušan Vučićević (prir.), Kako, koga i zašto smo birali – Izbori u Srbiji 1990–2020. godine, Službeni glasnik i Institut za političke studije, Beograd, 2020, str. 991–1010.
Vladisavljević Nebojša, Uspon i pad demokratije posle Petog oktobra, Arhipelag, Beograd, 2019.
von Beyme Klaus, „Suvremeni oblici predstavničke demokracije”, Anali Hrvatskog politološkog društva – časopis za politologiju, Vol. 4, br. 1, str. 7–26.
Vučićević Dušan i Jovanović Milan, „Reforme i reformski predlozi za izmenu izbornog sistema”, u: Milan Jovanović i Dušan Vučićević (prir.), Kako, koga i zašto smo birali – Izbori u Srbiji 1990–2020. godine, Službeni glasnik i Institut za političke studije, Beograd, 2020, str. 815–840.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Bojan Klačar (Author)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
