Interni kodeksi i uredničke smernice u medijima u Srbiji
DOI:
https://doi.org/10.18485/fpn_godisnjak.2025.19.33_34.7Ključne reči:
mediji, etički kodeks, novinarstvo, uređivanje, etika, savet za štampuApstrakt
Brzina i konciznost postali su neki od osnovnih postulata savremenog novinarstva, koji lako mogu dovesti do prelaska granice poštovanja profesionalnih i etičkih standarda. Etika u medijima se zato u današnje vreme pokazuje kao nikad važniji aspekt u istoriji novinarstva. Osim međunarodnih dokumenata, zakona, nacionalnih novinarskih kodeksa, mnogi svetski mediji već davno imaju i interne kodekse ili uredničke smernice, koje na osnovu iskustava iz prakse dopunjuju i kojima preciziraju pravila u odnosu na opštevažeće dokumente. Ove kodekse ili uredničke smernice (zavisi od toga kako se u kojem mediju nazivaju) novinari uglavnom potpisuju prilikom zapošljavanja, te teoretičari i istraživači medija smatraju da imaju više efekta u podizanju profesionalizacije medija pošto predviđaju konkretne sankcije za one koji ih se ne pridržavaju. Istraživanje u ovom radu pokazuje, međutim, da veliki broj medija u Srbiji nema sopstvene uredničke smernice, a oni koji ih imaju, većinom ih ne drže javno dostupnim, a oni regulišu različite aspekte novinarske prakse.
Reference
“Code of Conduct”, DW, Bonn.
“News Standards & Best Practices”, Voice of America, Washington, 2022.
„Aneksi ugovora o radu“, NUNS, Beograd, 2013.
„Editorial Policy and Guidelines“, BIRN, Beograd.
„Etički kod profesionalnog ponašanja”, Bujanovačke, Bujanovac, 2023.
„Etički kodeks”, Upravni odbor Radio televizije Srbije, Beograd, 2022.
„Kodeks Asocijacije onlajn medija – interni priručnik”, AOM, Niš, 2017.
„Kodeks novinara Jugoslavije”, dokument / fizička arhiva Udruženja novinara Srbije, Beograd, 1988.
„Kodeks novinara”, Radio Sto plus, Novi Pazar, 2013.
„Priručnik novinske agencije Beta”, Beta, Beograd, 2023.
„Priručnik za novinare – praćenje izbora”, Glas Šumadije, Kragujevac, 2023.
„Strategija razvoja sistema javnog informisanja u Republici Srbiji za period 2020–2025. godine“, Ministarstvo kulture, Beograd, 2020.
„Uloga i odgovornost lokalnih medija u borbi protiv netačnih informacija i lažnih vesti”, Glas Šumadije, Kragujevac, 2023.
Boeyink David, and Borden Sandra, Making Hard Choices in Journalism Ethics, Routledge, New York, London, 2010.
Code of Conduct, Ringier, Zurich, 2020. Dostupno preko: https://www.ringier.com/wp-content/uploads/2022/12/Ringier_Code-of-Conduct-2020_v04_EN.pdf (pristupljeno 15. marta 2024).
Code of Ethics, Al Jazeera. Dostupno preko: https://www.aljazeera.com/code-of-ethics/ (pristupljeno 13. marta 2024).
Cvejić Bojan, Kodeksi novinara u Srbiji od 1965. do 2025. godine, Savet za štampu, Beograd, 2025.
Cvejić Bojan, Kršenje etičkog kodeksa u dnevnoj štampi u Srbiji: analiza dnevnih listova Politika, Danas, Blic, Večernje novosti, Alo i Kurir u periodu od 10. do 16. oktobra 2011. godine, master teza, Univerzitet u Beogradu, Fakultet političkih nauka, 2012.
Da li su mediji spremni za interne etičke kodekse, Savet za štampu. Dostupno preko: https://savetzastampu.rs/wp-content/uploads/2022/01/najnovije.pdf (pristupljeno 20. marta 2024).
Dej Alvin, Luis, Etika u medijima – primeri i kontraverze, Medija centar, Beograd, 2004.
Donev Dejan i Vojinović Maja, „O nespornom značaju etičkih kodeksa u novinarstvu”, CM, vol. XVII, br. 2, str. 273–286.
Dokumenti Upravnog odbora, RTS. Dostupno preko: https://www.rts.rs/lat/rts/javni-servis/pravni-akti/1395700/dokumenta-upravnog-odbora.html (pristupljeno 22. novembra 2024).
Fengler Susanne, Eberwein Tobias, Lönnendonker Julia, and Schneider-Mombaur Laura, “Journalists, Journalism Ethics, and Media Accountability: A Comparative Survey of 14 European and Arab Countries“, in: Wyatt Wendy N. (ed.), The Ethics of Journalism – Individual, Institutional and Cultural Influences, Reuters Institute for the Study of Journalism, University of Oxford, London, 2014, pp. 85–106.
Forbes Editorial Values and Standards, Forbes. Dostupno preko: https://www.forbes.com/sites/forbesstaff/article/forbes-editorial-values-and-standards/?sh=3f0983ec33ea (pristupljeno 12. marta 2024).
Forst Chris, Journalism, ethics and regulation, Routledge, New York, USA, 2011.
Izveštaj o monitoringu poštovanja Kodeksa novinara Srbije u dnevnim novinama u periodu od 1. jula 2023. do 31. decembra 2023. godine, Savet za štampu. Dostupno preko: https://savetzastampu.rs/wp-content/uploads/2024/02/Izvestaj-monitoring-2023.pdf (pristupljeno 1. marta 2024).
Johannesen Richard, “What should we teach about formal codes of communication ethics?”, Journal of Mass Media Ethics: Exploring Questions of Media Morality, Vol. 3, No. 1, pp. 59–64.
Krstić Aleksandra i Milojević Ana, „Etički i profesionalni aspekti izveštavanja dnevne štampe u Srbiji”, u: Veljanovski Rade (ur.), Indikatori profesionalnog/neprofesionalnog ponašanja novinara i medija – mogućnosti za poboljšanje stanja, Fakultet političkih nauka, Beograd, 2015, str. 11–37.
Learn how the BBC is working to strengthen trust and transparency in online news, BBC. Dostupno preko: https://www.bbc.com/news/help-41670342 (pristupljeno 12. marta 2024).
Limor Yehiel, and Himelboim Itai, “Journalism and Moonlighting: An International Comparison of 242 Codes of Ethics”, Journal of Mass Media Ethics: Exploring Questions of Media Morality, Vol. 21, No. 4, pp. 265–285.
Nikolić Mirjana, „Uvođenje etičkih kodeksa u javne radiodifuzne servise: iskustva Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Hrvatske, Makedonije i Slovenije”, CM, Vol. XII, Br. 40, str. 119–144.
Nikšić Stevan i Davičo Ana, Etika novinarstva – priručnik za profesionalne novinare, Centar za profesionalizaciju medija, Beograd, 2005.
Rankings, Gemius. Dostupno preko: https://e.gemius.com/rs/rankings/12730 (pristupljeno 2. marta 2024).
Standards of Ethical Journalism, RFE/RL. Dostupno preko: https://about.rferl.org/wp-content/uploads/2024/01/Editorial-Standards-EN.pdf (pristupljeno 10. marta 2024).
Statut, Savet za štampu, Beograd. Dostupno preko: http://www.savetzastampu.rs/cirilica/dokumenti/statut/ (pristupljeno 10. marta 2024).
Uređivačke smernice, CINS. Dostupno preko: https://www.cins.rs/wp-content/uploads/2021/11/Uredjivacke-smernice-CINS.pdf (pristupljeno 13. marta 2024).
Vodinelić Vladimir, „Novinarski kodeksi i pravo medija u Srbiji: nedovoljno samodefinisanje”, Pravni zapisi, Vol. III, Br. 1, str. 73–89.
Ward Stephen J. A., “Conclusion: The next step”, in: Ward Stephen J. A. (ed.), Ethics for the New Investigative Newsroom, The Center for Journalism Ethics, University of Wisconsin, Madison, 2011.
Ward Stephen J. A., Digital Media Ethics, Center for Journalism Ethics, School of Journalism and Mass Communication, Madison. Dostupno preko: http://ethics.jorunalism.wisc.edu/resources/digital-media-ethics/ (pristupljeno 15. marta 2024).
##submission.downloads##
Objavljeno
Broj časopisa
Rubrika
Licenca
Sva prava zadržana (c) 2026 Bojan Cvejić (Author)
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo-Nekomercijalno-Deli pod istim uslovima 4.0 Internacionalna licenca.
