Sistemski rizici platformizacije javnog informisanja: institucionalni pristup
DOI:
https://doi.org/10.18485/fpn_godisnjak.2025.19.33_34.5Ključne reči:
platformizacija, javno informisanje, sistemski rizici, novi institucionalizam, upravljanje platformamaApstrakt
Digitalne platforme postaju ključna infrastruktura savremenog javnog informisanja. One temeljno mijenjaju uslove proizvodnje, cirkulacije, vrednovanja, uređivanja i recepcije informacija. Polazeći od teorije platformskog društva i novog institucionalizma, rad konceptualizuje platformizaciju kao institucionalnu promjenu koja se odvija kroz tri međuzavisne ravni: tehnološku, tržišnu i upravljačku. U tom okviru, pojam sistemskog rizika preuzet iz teorije kompleksnih sistema koristi se kao analitički instrument za identifikaciju strukturnih mehanizama kroz koje platformski dizajn, tržišni modeli i režimi upravljanja oblikuju funkcionisanje informacionog ekosistema. Rad teorijski izvodi tri tipa sistemskih rizika javnog informisanja – epistemološke, ekonomske i normativne – i pokazuje kako se oni međusobno prepliću i kumulativno proizvode institucionalne ranjivosti javnog informisanja.
Reference
Adamović Jelena, Bajić Mila, Bajčeta Snežana, Perkov Bojan i Stevanović Tijana, DSA, DMA, AIA and Western Balkans: Normative Foundation, Enforcement Mechanisms and Institutional Framework, SHARE Foundation, Beograd, 2024.
Alaimo Cristina, Kallinikos Jannis, and Vallderama-Venegas Erika, “Platforms as Service Ecosystems: Lessons from Social Media”, Journal of Information Technology, Vol. 35, No. 1, pp. 1–46.
Ananny Mike, and Crawford Kate, “Seeing without Knowing: Limitations of the Transparency Ideal and Its Application to Algorithmic Accountability”, New Media & Society, Vol. 20, No. 3, pp. 973–989.
Bajčeta Snežana, „Evropski digitalni konstitucionalizam: ka normama slobodnog novinarstva na odgovornim platformama“, Politički život, Vol. 28, str. 7–23.
Bajčeta Snežana, Adamović Jelena, Prkut Duje i Kozomara Duje, Digital Governance in the EU and Beyond: Institutional Designs, Structures and Capacities Compared, SHARE Foundation, Beograd, 2025.
Bennett W. Lance, and Pfetsch Barbara, “Rethinking Political Communication in a Time of Disrupted Public Spheres”, Journal of Communication, Vol. 68, No. 2, pp. 243–253.
Bucher Taina, If… Then. Algorithmic Power and Politics, Oxford University Press, Oxford, 2018.
Carlson Matt, “Automating Judgment? Algorithmic Judgment, News Knowledge, and Journalistic Professionalism”, New Media & Society, Vol. 20, No. 5, pp. 1755–1772.
Christians Clifford G., Glasser Theodore L., McQuail Denis, Nordenstreng Kaarle, and White Robert A., Normative Theories of the Media: Journalism in Democratic Societies, University of Illinois Press, Urbana, 2009.
Citton Yves, The Ecology of Attention, Polity Press, Cambridge, 2017.
Denardis Laura, The Global War for Internet Governance, Yale University Press, New Haven, 2014.
Gillespie Tarleton, “Platforms Intervene”, Social Media + Society, Vol. 1, No. 1, pp. 1–2.
Gillespie Tarleton, “The Relevance of Algorithms”, in: Tarleton Gillespie, Pablo J. Boczkowski, and Kirsten A. Foot (eds.), Media Technologies: Essays on Communication, Materiality, and Society, MIT Press, Cambridge, 2014, pp. 167–194.
Gillespie Tarleton, Custodians of the Internet: Platforms, Content Moderation, and the Hidden Decisions That Shape Social Media, Yale University Press, New Haven, London, 2018.
Gorwa Robert, “What is Platform Governance?”, Information, Communication & Society, Vol. 22, No. 6, pp. 854–871.
Griffin Rachel, “The Politics of Risk in the Digital Services Act: A Stakeholder Mapping and Research Agenda”, Weizenbaum Journal of the Digital Society, Vol. 5, No. 2, pp. 1–44.
Habermas Jürgen, Javno mnenje, Kultura, Beograd, 1969.
Hall Peter A., and Taylor Rosemary C. R., “Political Science and the Three New Institutionalisms”, Political Studies, Vol. 44, No. 4, pp. 936–957.
Hallin Daniel C., and Mancini Paolo, Comparing Media Systems: Three Models of Media and Politics, Cambridge University Press, Cambridge, 2004.
Hallin, Daniel C., Typology of Media Systems, Oxford Research Encyclopedia of Politics, 2021. Dostupno na: https://oxfordre.com/politics/view/10.1093/acrefore/9780190228637.001.0001/acrefore-9780190228637-e-205 (pristupljeno: 15. januara 2026).
Hacker Philipp, Kasirzadeh Atoosa, and Edwards Lilian, “AI, Digital Platforms, and the New Systemic Risk”, radna verzija, 2025.
Hyvärinen Hissu, and Beck Roman, “Emotions Trump Facts: The Role of Emotions on Social Media”, in: Proceedings of the 51st Hawaii International Conference on System Sciences, 2018, pp. 1979–1986.
Ihlebæk Karoline Andrea, and Sundet Vilde Schanke, “Global Platforms and Asymmetrical Power: Industry Dynamics and Opportunities for Policy Change”, New Media & Society, pp. 1–18.
Keller Daphne, “Who Do You Sue? State and Platform Hybrid Power over Online Speech”, Hoover Institution Essay, No. 1902, pp. 1–40.
Mitchell Melanie, Complexity: A Guided Tour, Oxford University Press, Oxford, 2009.
Nieborg David B., and Poell, Thomas, “The Platformization of Cultural Production: Theorizing the Contingent Cultural Commodity”, New Media & Society, pp. 1–18.
Nielsen Rasmus Kleis, and Ganter Sarah Anne, “Dealing with Digital Intermediaries”, New Media & Society, Vol. 20, No. 4, pp. 1600–1617.
Palmieri Alice, Kollnig Konrad, and Tamò-Larrieux Aurelia, “Systemic Risks of Dominant Online Platforms”, Maastricht Faculty of Law Working Paper, 2023, pp. 1–26.
Pasquale Frank, The Black Box Society: The Secret Algorithms That Control Money and Information, Harvard University Press, Cambridge, 2015.
Penney Jonathan W., “Understanding Chilling Effects”, Minnesota Law Review, Vol. 106, pp. 1451–1530.
Poell Thomas, Nieborg David, and Van Dijck José, “Platformisation”, Internet Policy Review, Vol. 8, No. 4, pp. 1–13.
Poell Thomas, Nieborg David B., Duffy Brooke Erin, Platforms and Cultural Production, Polity Press, Cambridge, 2022.
Poell Thomas, Nieborg David B., and Duffy Brooke Erin, “The Platformization of Making Media”, in: Mirjam Prenger, and Mark Deuze (eds.), Making Media, Amsterdam University Press, Amsterdam, 2020, pp. 85–96.
Renn Ortwin, Laubichler Manfred, Lucas Klaus, Kroger Wolfgang, Schanze Jochen, Scholz Roland W., and Schwizer Pia-Johanna, “Systemic Risks from Different Perspectives”, Risk Analysis, Vol. 42, No. 9, 2022, pp. 1902–1920.
Roberts Sarah T., Behind the Screen: Content Moderation in the Shadows of Social Media, Yale University Press, New Haven, 2019.
Schudson Michael, The Sociology of News, W. W. Norton, New York, 2003.
Schwarcz Steven L., “Systemic Risk”, Duke Law Journal, pp. 193–249.
Srnicek Nick, Platform Capitalism, Polity Press, Cambridge, 2017.
Sunstein Cass R., #Republic: Divided Democracy in the Age of Social Media, Princeton University Press, Princeton, 2017.
Suzor Nicolas P., Lawless: The Secret Rules That Govern Our Digital Lives, Cambridge University Press, Cambridge, 2019.
Van Dalen Arjen, Algorithmic Gatekeeping for Professional Communicators, Routledge, New York, 2023.
Van Dijck José, “Datafication, Dataism and Dataveillance”, Surveillance & Society, Vol. 12, No. 2, pp. 197–208.
Van Dijck José, Poell Thomas, and De Waal Martijn, The Platform Society: Public Values in a Connective World, Oxford University Press, New York, 2018.
Wallace Julian, “Modelling Contemporary Gatekeeping”, Digital Journalism, pp. 11–14.
Wardle Claire, and Derakhshan Hossein, Information Disorder: Toward an Interdisciplinary Framework, Council of Europe, Strasbourg, 2017.
Zelizer Barbie, Taking Journalism Seriously: News and the Academy, Sage, London, 2004.
Zelizer Barbie, What Journalism Could Be, Polity Press, Cambridge, 2017.
“Regulation (EU) 2022/2065 of the European Parliament and of the Council of 19 October 2022 (Digital Services Act)”, Official Journal of the European Union, L 277/1, Brussels, 2022.
“Regulation (EU) 2024/1083 establishing a common framework for media services (European Media Freedom Act)”, Official Journal of the European Union, Brussels, 2024.
##submission.downloads##
Objavljeno
Broj časopisa
Rubrika
Licenca
Sva prava zadržana (c) 2026 Snežana Bajčeta (Author)

Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo-Nekomercijalno-Deli pod istim uslovima 4.0 Internacionalna licenca.