Ko se smeje zlo ne misli: politički humor kao metoda nenasilne akcije građanskih protesta u Srbiji
DOI:
https://doi.org/10.18485/fpn_godisnjak.2025.19.33_34.4Ključne reči:
politička satira, aktivizam, društvene mreže, studentski pokret, meme kultura, građanski protesti u Srbiji 2024/2025Apstrakt
Jedno od najprepoznatljivijih obeležja građanskih protesta koji u Srbiji kontinuirano traju od novembra 2024. godine jeste strateška upotreba političkog humora u okviru široke big-tent koalicije različitih građanskih pokreta i pojedinaca. U uslovima političke represije i skoro potpune dominacije vlasti nad tradicionalnim medijima, tzv. laftivizam se ističe kao jedno od najjačih oruđa u arsenalu prodemokratskih pokreta, jer predstavlja idealno asimetričnu taktiku – nasilni odgovor na nju je kontraproduktivan, imitiranje nespretno, proizvodnja decentralizovana, a inkubatori kreiranja viralnih mimova i satiričnih poruka prilagođeni do sada pasivnim mlađim generacijama, koje su u međuvremenu postale primarni akteri demokratskih protesta. Polazeći od teoretskih pretpostavki utemeljenih od strane profesora Džina Šarpa kao „Makijavelija nenasilne akcije”, rad istražuje kako se politički humor kroz satiru, parodiju i kulturu mimova strateški koristi za osporavanje autoritarizma, artikulisanje otpora, delegitimizaciju propagande vladajućih struktura, prevazilaženje strahova i mobilizaciju građana, istovremeno ukazujući na ograničenja i potencijalne opasnosti prevelikog oslanjanja na humor kao metodu nenasilne akcije.
Reference
Baletić Katarina, Pump It!’: Poster Art Brings Creativity to Serbia’s Mass Protests, Balkan Insight. Dostupno preko: https://balkaninsight.com/2025/03/05/pump-it-poster-art-brings-creativity-to-serbias-mass-protests/ (pristupljeno 2. oktobra 2025).
Bentzen Naja, Belarus on the brink, European Parliament Research Service, 2020.
Beširević Katarina, “ʼNisi nadležanʼ: How a Student Movement Dictates Political Change in Serbia (2024/2025)”, Contemporary Southeastern Europe, Vol. 12, No. 1, pp. 30‒38.
Boissoneault Lorraine, When Actors Mixed Politics and Comedy in Ancient Rome, Smithsonian Magazine. Dostupno preko: https://www.smithsonianmag.com/history/when-actors-mixed-politics-and-comedy-ancient-rome-180963005/ (pristupljeno 1. oktobra 2025).
Bošnjaković Željko i Vukajlović Nađa, Zašto su studenti Pravnog Vučića nazvali „institucijom sa ograničenim brojem, mahom ceremonijalnih nadležnosti”?, Danas. Dostupno preko: https://www.danas.rs/vesti/drustvo/studenti-pravnog-aleksandar-vucic-institucija/ (pristupljeno 9. oktobra 2025).
Captured during the student protest in Čačak, Serbia. Serbia calls for aid - and Rohan shall answer! (Instragram post), Instragram. Dostupno preko: https://www.instagram.com/p/DJ9xZaKOVDF/ (pristupljeno 1. oktobra 2025).
Cunningham Amanda Michelle, Walt Disney and the propaganda complex: Government funded animation and Hollywood complicity during WWII, master teza, Univerzitet u Nevadi, Las Vegas, 2014.
Digitalni arhiv transparenata (online photo database), Protestografija. Dostupno preko: https://protestografija.cloud/ (pristupljeno 15. oktobra 2025).
Feldman Ofer, “Humor and Politics: A Conceptual Introduction”, in: Ofer Feldman (ed.), Political Humor Worldwide: The Cultural Context of Political Comedy, Satire and Parody, Springer Nature Singapore, 2024, pp. 1‒30.
ФиНИШ хим (Threads post), Threads. Dostupno preko: https://www.threads.com/@neposlusna__/post/DJye6OvMyEK (pristupljeno 27. januara 2026).
Friedman Linda Weiser, and Friedman Hershey H., “Jewish Humor as a Survival Tool and a Bridge to Social Justice”, in: Ofer Feldman (ed.), Political Humor Worldwide: The Cultural Context of Political Comedy, Satire and Parody, Springer Nature Singapore, 2024, pp. 139‒158.
Halliwell Stephen, “Aristophanic Satire”, The Yearbook of English Studies, Vol. 14, Satire Special Number, Essays in Memory of Robert C. Elliott 1914‒1981, pp. 6‒20.
Kalaba Ana, Novi video studenata FDU baca u senku sve prethodne: Gde je nestala Zagorka Dolovac?, Nova.rs. Dostupno preko: https://nova.rs/magazin/prica-se/novi-video-studenata-fdu-gde-je-nestala-zagorka-dolovac/ (pristupljeno 9. oktobra 2025).
Klumbytė Neringa, and Yeremieieva Kateryna, “Ukrainian War Humor and Civic Activism in 2022”, Nationalities Papers, pp. 1–38.
Maksimović Breza Race, and Popović Srđa, How Serbian Students Created the Largest Protest Movement in Decades, Journal of Democracy. Dostupno preko: https://www.journalofdemocracy.org/online-exclusive/how-serbian-students-created-the-largest-protest-movement-in-decades/ (pristupljeno 1. oktobra 2025).
Marković Aleksandra, Zvijer Nemanja, and Radoman Marija, Photographic Archive of Student Protest Banners from the Faculty Blockades in Serbia, 2024–2025 (Version 1), Zenodo. Dostupno preko: https://doi.org/10.5281/zenodo.15470518 (pristupljeno 2. oktobra 2025).
Milekic Sven, Turbulentna vremena hrvatskog tjednika Feral Tribune, Balkan Insight. Dostupno preko: https://balkaninsight.com/sr/2018/07/02/turbulentna-vremena-hrvatskog-tjednika-feral-tribune-06-29-2018/ (pristupljeno 8. oktobra 2025).
Nikolić Maja, Nisi nadležan, dve reči koje najviše bole Vučića: Pozvao se na član 111 Ustava, ali avaj ‒ i taj je prekršio, N1. Dostupno preko: https://n1info.rs/vesti/nisi-nadlezan-dve-reci-koje-najvise-bole-vucica-pozvao-se-na-clan-111-ustava-ali-avaj-i-taj-je-prekrsio/ (pristupljeno 8. oktobra 2025).
Novaković Dejan, Ja hoću život, bolji život..., Politika. Dostupno preko: https://www.politika.rs/scc/clanak/557797/najnovije-vesti-aleksandar-jovanovic-cuta-svetlana-ceca-bojkovic-glumci-protest-opozicije (pristupljeno 27. januara 2026).
Osuda izjave Vladimira Đukanovića ‒ „deca su vlasništvo države”, Insajder TV. Dostupno preko: https://www.insajder.net/prenosimo/osuda-izjave-vladimira-dukanovica-deca-su-vlasnistvo-drzave (pristupljeno 9. oktobra 2025).
Panaet Dan, “Political implications of humor”, Romanian Journal of Analytic Philosophy, Vol. VIII, str. 21‒31.
Popović Srđa i Miler Metju, Mustra za revoluciju, Albion Books, Beograd, 2019.
Protesti: Arhiva protesta u fotografijama (online photo database), Protesti.pics. Dostupno preko: https://protesti.pics/ (pristupljeno 15. oktobra 2025).
Ratcliffe Rebecca, A symbol of liberation’: how the One Piece manga flag became the symbol of Asia’s gen Z protest, movement, The Guardian. Dostupno preko: https://www.theguardian.com/world/2025/sep/24/how-one-piece-manga-flag-became-symbol-asia-gen-z-protest-movement-liberation (pristupljeno 15. oktobra 2025).
Sharp Gene, How Nonviolent Struggle Works, The Albert Einstein Institution, Boston, MA, USA, 2013.
Sharp Gene, The Politics of Nonviolent Action. Part Two: The Methods of Nonviolent Action, Porter Sargent Publishers, Boston, MA, USA, 1980.
Slacktvism, Merriam Webster.com dictionary. Dostupno preko: https://www.merriam-webster.com/dictionary/slacktivism (pristupljeno 15. oktobra 2025).
Sombatpoonsiri Janjira, Humor and nonviolent struggle in Serbia. Syracuse University Press, New York, 2015.
Studenti: sloboda medija u Srbiji ne postoji, Demostat. Dostupno preko: https://demostat.rs/sr/vesti/ekskluziva/studenti-sloboda-medija-u-srbiji-ne-postoji/2225 (pristupljeno 2. oktobra 2025).
Studentski i građanski protesti u Srbiji – motivi, uzroci i ciljevi, [neobjavljeni SPSS podaci], Institut društvenih nauka, Beograd, 2025.
Tajna akcija studenata FDU: Infiltrirali se u „Ćacilend” i zabeležili neverovatne događaje (VIDEO), Nedeljnik. Dostupno preko: https://www.nedeljnik.rs/tajna-akcija-studenata-fdu-infiltrirali-se-u-cacilend-i-zabelezili-neverovatne-dogadjaje-video/ (pristupljeno 15. oktobra 2025).
Travlos Konstantinos, Akyüz Doruk, and Ceren Mert-Travlos, “Caricaturing the enemy: caricatures and the Greek-Turkish War 1919-1922”, The European Journal of Humour Research, Vol. 10 No. 4, pp. 57–81.
Van Hise James L., Dilemma Actions to Amplify the Power of Nonviolent Campaigns, International Centre on Nonviolent Conflict. Dostupno preko: https://www.nonviolent-conflict.org/blog_post/dilemma-actions-to-amplify-the-power-of-nonviolent-campaigns/ (pristupljeno 8. oktobra 2025).
Veliki protest u Beogradu u fotografijama, BBC News na srpskom. Dostupno preko: https://www.bbc.com/serbian/articles/c140v1e13r5o/lat (pristupljeno 9. oktobra 2025).
Vučić o izjavi Đukanovića: Napravio je veliku grešku, deca nisu vlasništvo države, NIN. Dostupno preko: https://www.nin.rs/politika/vesti/64504/vucic-o-izjavi-vladimira-dukanovica-deca-nisu-vlasnistvo-drzave-napravio-je-gresku (pristupljeno 9. oktobra 2025).
What are these flags at the current protests in Serbia? (online forum post), Reddit. Dostupno preko: https://www.reddit.com/r/vexillology/comments/1jijq38/what_are_these_flags_at_the_current_protests_in/ (pristupljeno 2. oktobra 2025).
Webb Ronald G., “Political use of humor”, ETC: A Review of General Semantics, Vol. 38, No. 1, str. 35‒50.
Zvijer Nemanja, Radoman Marija i Marković Aleksandra, “The formal features of protest slogans as an element of symbolic struggle in Serbia’s faculty blockades (2024‒2025)”, u: Milica Vesković Anđelković i Milan Urošević (ur.), New Divisions, Struggles and Solidarities in South East Europe Book of Proceedings International Scientific Conference, Belgrade, June 13–14, 2025, Sociological Scientific Society of Serbia, 2025, pp. 79‒96.
##submission.downloads##
Objavljeno
Broj časopisa
Rubrika
Licenca
Sva prava zadržana (c) 2026 Milan Blagojević (Author)
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo-Nekomercijalno-Deli pod istim uslovima 4.0 Internacionalna licenca.
